🕉️ 29 October 2026, Thursday · 05:10:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पुण्डति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पुण्डति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पुण्डति

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: खण्डने

अंग्रेज़ी: to powder, to grind, to shave

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पुण्ड् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. पुण्डता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: पुण्ड + तल् (भाववाचक)
  3. पुण्डत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुण्ड् + शतृ
  4. पुण्डत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुण्ड् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — पुण्ड् (भ्वादिगण) · अर्थ: (खण्डने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपुण्डतिपुण्डतःपुण्डन्ति
मध्यमपुण्डसिपुण्डथःपुण्डथ
उत्तमपुण्डामिपुण्डावःपुण्डामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पुण्डति · लिट्: पुपुण्ड · लुट्: पुण्डिता · लृट्: पुण्डिष्यति · लोट्: पुण्डतात् · लङ्: अपुण्डत् · विधिलिङ्: पुण्डेत् · आशीर्लिङ्: पुण्ड्यात् · लुङ्: अपुण्डीत् · लृङ्: अपुण्डिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पुण्डन · ण्वुल्: पुण्डकः · तृच्: पुण्डिता · ण्यत्: पुण्ड्यः · तव्य: पुण्डितव्यः · अनीयर्: पुण्डनीयः · क्त: पुण्डितः · क्तवतु: पुण्डितवान् · शतृ: पुण्डन् · स्य-शतृ: पुण्डिष्यन् · क्त्वा: पुण्डित्वा · ल्यप्: प्रपुण्ड्य · तुमुन्: पुण्डितुम् · णमुल्: पुण्डम् · घञ्: पुण्डः · क्तिन्: पुण्टि · क्वसु: पुपुण्ड्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पुण्डतिपुण्ड् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: पुण्डता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: पुण्ड + तल् (भाववाचक) | पुण्डत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुण्ड् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पुण्डति ➤ to powder, to grind, to shave (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: खण्डने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें