🕉️ 29 October 2026, Thursday · 03:08:43 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

प्लुष्णाति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

प्लुष्णाति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

प्लुष्णाति

अर्थ: सौम्य होना, स्निग्ध होना, चिकना होना, सींचना, पूर्ण करना, भरना

संस्कृत: स्नेहनसेवनपूरणेषु

अंग्रेज़ी: to soften, to be greasy, to irrigate, to complete, to fill

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. प्लुष् धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — प्लुष् (क्र्यादिगण) · अर्थ: सौम्य होना, स्निग्ध होना, चिकना होना, सींचना, पूर्ण करना, भरना (स्नेहनसेवनपूरणेषु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमप्लुष्णातिप्लुष्णीतःप्लुष्णन्ति
मध्यमप्लुष्णासिप्लुष्णीथःप्लुष्णीथ
उत्तमप्लुष्णामिप्लुष्णीवःप्लुष्णीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: प्लुष्णाति · लिट्: पुप्लोष · लुट्: प्लोषिता · लृट्: प्लोषिष्यति · लोट्: प्लुष्णातु · लङ्: अप्लुष्णात् · विधिलिङ्: प्लुष्णीयात् · आशीर्लिङ्: प्लुष्यात् · लुङ्: अप्लोषीत् · लृङ्: अप्लोषिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: प्लोषण · ण्वुल्: प्लोषकः · तृच्: प्लोषिता · ण्यत्: प्लोष्यः · तव्य: प्लोषितव्यः · अनीयर्: प्लोषणीयः · क्त: प्लुषितः · क्तवतु: प्लुषितवान् · शतृ: प्लुष्णन् · स्य-शतृ: प्लोषिष्यन् · क्त्वा: प्लुषित्वा · ल्यप्: प्रप्लुष्य · तुमुन्: प्लोषितुम् · णमुल्: प्लोषम् · घञ्: प्लोषः · क्तिन्: प्लुष्टि · क्वसु: पुप्लुष्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
प्लुष्णातिप्लुष् धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

प्लुष्णाति ➤ सौम्य होना, स्निग्ध होना, चिकना होना, सींचना, पूर्ण करना, भरना
संस्कृत: स्नेहनसेवनपूरणेषु

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें