सम्पूर्ण श्रीनारायणोपनिषत् (नारायण अथर्वशीर्ष): मूल संस्कृत पाठ, अष्टाक्षर मन्त्र महिमा एवं फलश्रुति | cdsharma.in

श्रीनारायणोपनिषद् (नारायण अथर्वशीर्ष) कृष्ण यजुर्वेद की एक अत्यंत दिव्य एवं रहस्यमयी उपनिषद् है। इस उपनिषद् के चारों खण्डों में क्रमशः चारों वेदों (ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद एवं अथर्ववेद) का शीर्ष-तत्त्व समाहित है। इसमें जगत के मूल कारण भगवान श्रीमन नारायण के सर्वव्यापक स्वरूप, अष्टाक्षर महामन्त्र (ॐ नमो नारायणाय) और प्रणव (ॐ) की साधना का प्रत्यक्ष फल निरूपित किया गया है।

मङ्गलाचरण एवं शान्ति पाठ

ॐ सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु। सह वीर्यं करवावहै। तेजस्वि नावधीतमस्तु। मा विद्विषावहै॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

प्रथमः खण्डः — नारायणात् सर्वचेतनाचेतनजन्म (ऋग्वेद शिरः)

हरिः ॐ ॥

ॐ अथ पुरुषो ह वै नारायणोऽकामयत प्रजाः सृजेयेति । नारायणात् प्राणो जायते । मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी । नारायणाद् ब्रह्मा जायते । नारायणाद् रुद्रो जायते । नारायणादिन्द्रो जायते । नारायणात् प्रजापतयः प्रजायन्ते । नारायणाद् द्वादशादित्या रुद्रा वसवः सर्वाणि च छन्दांसि । नारायणादेव समुत्पद्यन्ते । नारायणे प्रवर्तन्ते । नारायणे प्रलीयन्ते ॥

(एतद् ऋग्वेदशिरोऽधीते ॥)

द्वितीयः खण्डः — नारायणस्य सर्वात्मत्वम् (यजुर्वेद शिरः)

ॐ ॥

अथ नित्यो नारायणः । ब्रह्मा नारायणः । शिवश्च नारायणः । शक्रश्च नारायणः । द्यावापृथिव्यौ च नारायणः । कालश्च नारायणः । दिशश्च नारायणः । ऊर्ध्वं च नारायणः । अधश्च नारायणः । अन्तर्बहिश्च नारायणः । नारायण एवेदं सर्वम् । यद्भूतं यच्च भव्यम् । निष्कलो निरञ्जनो निर्विकल्पो निराख्यातः शुद्धो देव एको नारायणः । न द्वितीयोऽस्ति कश्चित् । य एवं वेद । स विष्णुरेव भवति स विष्णुरेव भवति ॥

(एतद् यजुर्वेदशिरोऽधीते ॥)

तृतीयः खण्डः — नारायणाष्टाक्षरमन्त्र-विधानम् (सामवेद शिरः)

ओमित्यग्रे व्याहरेत् । नम इति पश्चात् । नारायणायेत्युपरिष्टात् । ओमित्येकाक्षरम् । नम इति द्वे अक्षरे । नारायणायेति पञ्चाक्षराणि । एतद्वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदम् ।

यो ह वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदमध्येति । अनपब्रुवः सर्वमायुरेति । विन्दते प्राजापत्यं रायस्पोषं गौपत्यम् । ततोऽमृतत्वमश्नुते ततोऽमृतत्वमश्नुत इति । य एवं वेद ॥

(एतत् सामवेदशिरोऽधीते — ॐ नमो नारायणाय ॥)

चतुर्थः खण्डः — प्रणवरूप-नारायण एवं विद्याध्ययन-फलम् (अथर्ववेद शिरः)

प्रत्यगानन्दं ब्रह्मपुरुषं प्रणवस्वरूपम् । अकार उकार मकार इति । तानेकधा समभरत् तदेतदोमिति । यमुक्त्वा मुच्यते योगी जन्मसंसारबन्धनात् । ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रोपासकः । वैकुण्ठभुवनलोकं गमिष्यति । तदिदं परं पुण्डरीकं विज्ञानघनम् । तस्मात् तडिदाभमात्रम् (तडिदिव प्रकाशमात्रम्) ।

ब्रह्मण्यो देवकीपुत्रो ब्रह्मण्यो मधुसूदनः । ब्रह्मण्यः पुण्डरीकाक्षो ब्रह्मण्यो विष्णुरच्युत इति । सर्वभूतस्थमेकं नारायणम् । कारणरूपमकारं परं ब्रह्म ॐ ।

(एतद् अथर्वशिरो योऽधीते ॥)

फलश्रुतिः

• प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति ।
• सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति ।
• तत्सायंप्रातरधीयानोऽपापो भवति ।
• माध्यन्दिनमादित्याभिमुखोऽधीयानः पञ्चमहापातकोपपातकात् प्रमुच्यते ।
• सर्ववेदपारायणपुण्यं लभते ।
• नारायणसायुज्यमवाप्नोति नारायणसायुज्यमवाप्नोति ।

य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥

उपसंहार एवं शान्ति पाठ

ॐ सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु। सह वीर्यं करवावहै। तेजस्वि नावधीतमस्तु। मा विद्विषावहै॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

नारायण ध्यान श्लोक:

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम्। लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्॥

॥ इति कृष्णयजुर्वेदीया नारायणोपनिषत् सम्पूर्णा ॥

💬 कमेंट (0)

अभी कोई कमेंट नहीं — सबसे पहले आप लिखें!